කඩවත්සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය

විකාශනය

ලන්දේසි යුගයේ සිට ගාල්ල ප්‍රදේශයට දොරටු 04කින් මහජනයාගෙන් බදු මුදල් අයකර ඇතුල් කර ඇති අතර, එම ස්ථානයන් වූයේ ගිංතොට පාලම, කඩවත්ත පාලම(රූමස්සලඅසල) බටදූව, කඩවැද්දුව (වර්තමානයේ බටුවන්තුඩාව) යන ස්ථානයි. මෙවන් දොරටු හතරකින් ඇතුළත් වූ නිසා මෙම ප්‍රදේශය කඩවත් සතර නම් වූ බව ජනප්‍රවාදයේ එයි.  ලන්දේසි යුගයේ ‍ග්‍රැව‍ටෝ නමින්ද හැඳින්වූ මෙය ඉංග්‍රීසියෙන් ග්‍රැවේට්ස් වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. ගාල්ල කඩවත් සතර ලෙස භාවිතයට ගෙන ඇත්තේ එලෙස විකාශනය වෙමිනි.

උප දිසාපති කාර්යාලයක් ලෙස ගාල්ල කොටුව ඊකෝට්ස් ගොඩනැගිල්ලේත්, 1992.11.30 දින ගැසට් නිවේදනය අනුව ගාල්ල පැරණී කච්චේරි ගොඩනැගිල්ලේත්, ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයක් ලෙස ස්ථාන ගත කරන ලදි. අනතුරුව 2004 දෙසැම්බර් මස 26 වන දින ඇති වූ සුනාමි ව්‍යසනයෙන් කාර්යාලය හානියට පත්විය. ඉන්අනතුරුව එම ස්ථානයෙන් ගාල්ල දිස්ත්‍රික් ලේකම් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලේ පළමු මහලට රැගෙන‍ යන ලදි.  පසුව 2009 වර්ෂයේ නව සිව් මහල් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල විවෘත කල අතර, වර්තමානයේ එම ස්ථානයේ කාර්යාල කටයුතු පවත්වා ගෙන යයි.

ගාල්ල නගරයේ ඉතිහාසය

ගාල්ල ප්‍රදේශයේත් ගාල්ල නගරයත් වඩා ප්‍රචලිත වූයේ ගාල්ල කොටුව නිසාය.  යමෙකු ගාල්ලට යන්නේ නම් ඔහුගේ අවධානය කැමැත්ත සහ මනාපය නිතැතින්ම යොමුවන ස්ථානයකි ගාලු කොටුව.  එය දකුණේ උරුමයකි, ගාල්ලට ආඩම්බරයකි, ආභරණයකි. ගාලු කොටු දොරකඩෙන් කොටුව තුලට ඇතුල් වන්නකුට ඉතිහාසය පොතේ හමුවන පැරණි යුරෝපීය බලකොටු නගරයක සිරිය දැක ගත හැකි වනු ඇත.

ගාලු කොටුව ප්‍රථමයෙන් ගොඩ නංවන ලද්දේ පෘතුගීසින් විසිනි.  එය මුරකුටි තුනකින් යුක්ත වූ කුඩා බල කොටුවකි. පෘතුගීසින් එහි වෙසෙමින් කන්ද උඩරට සමඟ වෙළඳ ගනුදෙනු වල නියැලුණෝය.  පසුව පැමිණි ලන්දේසීන් විසින් පෘතුගීසීන් පලවා හැර ගාලු කොටුව අත්පත් කර ගන්නා ලදී.

අංග සම්පූර්ණ බලකොටුවක් ලෙසට  එය වර්ධනය වූයේ ලන්දේසීන්ගේ කාලයේදීය. කොටු බැම්ම බැඳ ඇත්තේ විශාල කළුගල් කුට්ටි වලිනි.  එහි උස අඩි පනහේ සිට හැත්තෑව දක්වා වේ. බැම්මේ පළල අඩි පනහකි.  ප්‍රධාන දොරටුව නැගෙනහිර දෙසටත් අනෙක් දොරටුව උතුරු දෙසටත් පිහිටා ඇත.  නැගෙනහිර දෙසින් වත්මන් ගාලු නගරයට මුහුණ ලා පිහිටියද අනෙක් පැති වලින් කොටුව වටේටම ඇත්තේ ඉන්දියන් සයුරේ අපේ වෙරළය.

දිවයිනේ ඇති අනෙක් කොටු වලට වඩා ගාලු කොටුව ප්‍රමාණයෙන් විශාලය. වපසරිය අක්කර අනූ හයකි. බැම්මේ සම්පූර්ණ දිග සැතපුම් දෙකකි.  1974 වර්ෂයේ දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සකස් කරන ලද මැනුමකට අනුව නගරය දෙපසට වන්නට තිබී ඇත්තේ වගුරු බිමකි.  අද ගාල්ල ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය බවට පත්ව ඇත්තේ එම ප්‍රදේශය විය යුතුය.  කොටු බැම්ම මත සාදා තිබූ මුරකුටි බොහෝමයකි. ඒවා ZWART BASTION (සැවර්ට බැස්ටියන්) UTRECT BASTION (යුට්රව් බැස්ටියන්) TRITON BASTION (ට්‍රයිටන් බැස්ටියන්) NEPTUNE BASTION (නෙප්චූන් බැස්ටියන්) CLIPPEN BERG BASTION (ක්ලිපන් බර්ග් බැස්ටියන්) AEOLUS BASTION (එළියස් බැස්ටියන්) STAR BASTION (ස්ටාර් බැස්ටියන්) SUN BASTION (සන් බැස්ටියන්) AURORA BASTION (අව් රෝරා බැස්ටියන්) ආදී ලෙස හැඳින්විය. 

මෙම මුර කුටිවල එකල  සතුරු අ‍ාක්‍රමණ වලට මුහුණ දීම සඳහා දිවා රාත්‍රී දෙකේ මුර සෙබළුන් රඳවා තබන්නට ඇත.

කොටුවේ පළමුවැනි පාළකයා “ අද්මිරාල් කොස්ට්‍රල්” නම් විය.  දිවයිනේ ප්‍රථම ප්‍රදිපාගාරය තනා තිබුණේද කොටුව තුළ ය.  එය තිබී ඇත්තේ FLAG ROCK BASTION නම් ස්ථානයේය.  පසු කලෙක එය විනාශ වී ගොස් ඇති අතර, දැනට ඇති ප්‍රදීපාගාරය 1930 දි පමණ සාදන ලද්දකි. MOON BASTION මුර අට්ටාලය තිබුණු ස්ථානයේ පසු කලෙක ගාලු කොටුව මතින් යෝදයකු සේ නැගී සිටින ඔරලෝසු කණුව සාදා ඇත.

ගාලු කොටුවේ පරිමාණුකූල කුඩා සැළසුමක් දැනට කොටුව තුළ ඇති ජාතික කෞතුකාගාර ගාල්ල ප්‍රදර්ශන ශාලාවේ ඇත.  එය නැරඹීමෙන් කොටුව හා එහි සැළැස්ම පිළිබඳව යමෙකුට අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිය.

ලන්දේසීන් විසින් පෘතුගීසීන් පලවා හරින ලද්දේ කුමන ආකාරයට ද  එළෙස ම පසුකලෙක ඉංග්‍රීසීන් විසින් ලන්දේසීන් පලවා හැර ගාලු කොටුව අත්පත් කර ගන්නාලදී. එහෙත් ඉංග්‍රීසීහු ලන්දේසීන්ගේ ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ ඇති ගොඩනැගිලි එලෙසම තිබෙන්නට හැර ඒවායෙන් ප්‍රයෝජන ගත්තෝය.

ඊසාන දෙසින් ඇති දොරටුවේ උඩින් V:O:C (VEREENIGTE OOSTINDISCHE COMPAGNIE) ලකුණ තවම දැකිය හැකිය.  මෙම ලකුණ 1669 දී සකස් කරන ලද බව එහි සඳහන් වේ. ඊසානදිග දොරටුවෙන් කොටුව තුලට පිවිසෙන්නකුට කොටුවට ඇතුළු වූ විගස ආපසු හැරී දොරටුවට ඉහලින් බැම්ම දෙස බැලුව හොත් ඒ මත ඇති මෙම ලකුණ දැකිය හැකිය.  එමෙන්ම මෙම දොරටුවෙන් ඇතුල් වීමට ප්‍රථම කොටුවේ පිටත සිට දොරටුව ඉහල බලන්නෙකුට ඉංග්‍රීසින් විසින් මූර්තිමත් කරන ලද ඔවුන්ගේ ‍ලාංඡනය දැකිය හැකිය.  ලන්දේසීන්ගේ හා ඉංග්‍රීසීන්ගේ ලකුණු එකම ස්ථානයක දි දැකිය හැකි ස්ථානයක් ලෙස ගාලු කොටුවේ මෙම ස්ථානය හැදින්වේ.

එහෙත් මේ පිළිබඳව ඇම්.ඩි. ලාල්චන්ද්‍ර මහතාගේ අධ්‍යයනයක දී ඔහු බැස ගත් තීරණය මෙසේය.  ලන්දේසීන්ගේ  V:O:C ලාංඡනය ඉංග්‍රීසීන් විසින් කොටුව අල්ලා ගැනීමට ප්‍රථම තිබෙන්නට ඇත්තේ දැන් ඉංග්‍රීසීන්ගේ ලාංඡනය ඇති ස්ථානයේ විය යුතුය.  බලය අල්ලා ගැනිමෙන් පසුව ඉංග්‍රීසීන් විසින් එම ලාංඡනය ගලවා ඉංග්‍රීසීන්ගේ ලාංඡනය එම ඉඩෙහි මූර්තිමත් කරන්නට ඇත. ගලවා ඉවත් කරන ලද ලන්දේසි ලාංඡනය කොටු දොරටුවේ ඇතුල් බැම්මේ ඉහලින් සවි කරන්නට ඇත.   එය නොවැදගත් ස්ථානයකි. මේසා නිර්මාණාත්මක සුවිසල් කොටුවක් නිර්මාණය කළ ලන්දේසීන් විසින් තමන්ගේ අනන්‍යතාවය මෙවැනි ස්ථානයක ඉදි කරන්නට ඇතැයි සිතිය හැකිනොවේ.  දැනට කොටුව තුල ඇති ලන්දේසි ගොඩනැගිලි අතරින් පැරණි රෝහලක් වන කච්චේරිය, අධිකරණ ගොඩනැගිලි, හෝටල්, කෞතුකාගාර ගොඩනැගිල්ල හා ඕලන්ද පල්ලිය වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි  වේ.

යම් අයෙකුට ලන්දේසීන්ගේ වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ අධ්‍යනය කිරිමටත්, ඒවායේ ඇති දෑ බලා ගැනීමටත් අවශ්‍ය නම් යා යුත්තේ ගාලු කොටුව වෙතය.  ගාලු කොටුව තුළ ඇති පාරවල් කොටු රූල් කොළයකට සමානය.  ලන්දේසීන් විසින් සාදන ලද පාරවල් අතරින් LEYN BANN STREET (ලේන් බාන් වීදිය ) LIGHT HOUSE STREET (ප්‍රදීපාගාර විදිය) PEDLER STREET(පෙඩ්ලර් විදිය) ප්‍රධාන වේ.  මෙ‍හි සියලුම වීදි දෙපස ගොඩනැගිලි ඉදිකර ඇත.  එහෙත් දෙපස කානු දක්නට නොමැත.  නිවෙස්වල අපද්‍රව්‍ය සමඟ පාරට එකතු වන වැසි ජලය පාර මැද ඇති කුහරයකින් පොළොව ඇතුළට ගිලී යයි.  පාර මැදට වන්නට දිගටම පොළොව යටින් අපද්‍රව්‍ය ගෙනයන කානු පද්ධතියකි.  එය මුහුද දක්වා දිව යයි.  මුහුදේ රළ වෙරළට වැදී ආපසු මුහුදට ඇදී යාමත් සමඟම කානුවල ඇති අපද්‍රව්‍ය ද ඒ සමඟ ඇදී යන ආකාරයට මෙම බැහැර කිරිම් සකස් කර තිබී ඇත.  මෙය ආයාසයකින් තොරව ස්වාභාවිකව අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරිමට පරිසර ශක්තිය උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවකි.

දිවයිනේ ධනවත් ගෙවල්වල ආවේනික අංගයක් බවට පත් වූ මැද මිදුල් ක්‍රමය සහ සඳළුතල සකස් කිරිමේ ක්‍රමය ගාල්ල කොටුව ඇතුළත ඉදිවු ගෘහයන්ගෙන් ආරම්භ ව්‍යාප්ත වූවකි.  ආරුක්කු සහිත දොරටු යෙදිම ලන්දේසි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ විශේෂ ලක්ෂණයක් වේ.  ගාලු කොටුවට ආවේනික වූ ලක්ෂණ සහ ඵෙතිහාසික කරුණු රැකෙන පරිදි කටයුතු කිරිමට බොහෝ වැඩ පිළිවෙළවල් දියත් වේ.  එය අගය කළ යුතුය.  විශේෂයෙන් ම එකල ඕලන්දය වූ දැන් නෙදර්ලන්තයෙන් ලැබෙන අනුග්‍රහය හා අවධානය වටිනාකමක් ඇත්තකි.  දැනට පිහිටුවා ඇති ගාලු උරුමය පදනම ද බොහෝ වැඩ පිළිවෙලවලට දායක වෙමින් සිටින අතර, කොටුව ඇතුළත පිහිටි කාර්යාල සඳහා විකල්ප ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස දුම්රිය ස්ථානය අසල රජයේ කාර්යාල සංකීර්ණය ඉදිකිරීම නිසා කොටුව ඇතුළත කලබලකාරී ගතිය මඳක් අඩුවී ඇත.

1972 දී යුනෙස්කෝ සංවිධානය ස්ථිර කරගත් පරිදි ජගත් උරුමයන් සුරැකීමේ සම්මුතිය ආරම්භ කරන ලදි.  මෙහි ලේඛන ගත කොට ඇති රටවල් අසූවක සංස්කෘතික උරුමයන් සංඛ්‍යාව තුන්සිය අසූවකි.  ගාල්ල පැරණි නගරය හා බලකොටුව ඉන් එකකි.

ආශ්‍රිත ලේඛන - ගාලු පුරවරය.
ඇම්.ඩි. ලාල්චන්ද්‍ර
පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව

‍කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨෘශයේ සංස්කෘතික පසුබිම

ගාල්ල නගරය කොළඹ සිට කි.මී.116 ක් දුරින් ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිත දිග පෙදෙසෙහි මුහුදබඩ දෙසට විහිදී ගිය බිම් කොටසක පිහිටා ඇති මෙම නගරය මයුර, තිසර, පරවි, කෝකිල යන සංදේශ කාව්‍ය කරුවන්ගේද වර්ණනාවට පාත්‍රවී ඇත. ක්‍රි.ව.1325-1354 අතරකාලයෙහි ලංකාවේ සංචාරය කල ඉබන් බතූතා ගාල්ල සඳහන් කර ඇත්තේ කාලි යනුවෙනි.  ගාල්ලෙන් හමුවූ ප්‍රධානතම සිහිවටනය චීන, අරාබි, දෙමළ යන භාෂා තුනෙන්ම ලියන ලද ත්‍රී භාෂා සෙල්ලිපියයි. මෙම සෙල් ලිපිය 1911 දී වොඩ්ලින් මහතා ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාරේ බෝක්කුවකට සවිකර තිබී සොයා ගන්නා ලදි. ගාලු නගරයේ වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් හයහමාරක් වේ. ක්‍රි.ව.1505 දී දිය සැඩ සුළඟට හසුවීම නිසා අහම්බෙන් ගාල්ලට ළං වූ ලොරෙන්සෝද අල්මේදා කුකුළාගේ හඬ අසා “ගාලො, ගාලෝ” යැයි කීම හේතුවෙන් මෙම නගරය ගාල්ල වී යැයිද මතයකි. එසේම ගාල්ලේ කොටු පවුර, පල්ලිය වැනි ප්‍රධාන ස්ථාන කිහිපයක කුකුළාගේ සළකුණ ‍යොදා ඇත.  එහෙත් තිසර, මයුර යන මේ හෙළ අවධියේ සංදේශවලද මෙය ගාල්ල නමින් සඳහන්ව ඇත.  අනුරාධපුර අවධිය පටන් කෝට්ටේ අවධිය තෙක්ම ගාල්ල ‍ඇතුන්, අසුන් පිට හා ගොන් කරත්ත වලින්ද ගමන් ගියවුනට විශ්‍රාම ගැනීමේ ස්ථානයක් වී ඇත. එසේ ගමන් ගිය රාජ්‍ය හා රාජ්‍ය නොවන සේවකාදීන්ට අයත් ඇතුන්, අසුන්, ගවයින් ගාල්කර තැබීමට අවශ්‍ය ගාල් පහසුකම් සැපයීම නිසා “ගාල්” යන ශබ්දයෙන්ම ගාල්ල යන නාමය ඇතිවූ බවද ඇතමුන්ගේ මතයයි.

ගාල්ල පුරාණයේ සිටම ප්‍රසිද්ධව තිබුණේ නගරයක් ලෙස නොව වරායක් ලෙසටය. 1587 පෘතුගීසීන් විසින් මෙම ප්‍රදේශය අල්ලා ගැනීමෙන් පසු ඔවුන් විසින් එහි කොටුවක් බැන්ද වූ බව සඳහන් වේ.  ඔවුන් විසින් එම කොටුව තාවකාලිකව ගොඩනගා ගත් අතර 1619 දී එය ස්ථිරව සාදා ඇත. මෙම කොටුව ගාල්ල නගරයේ ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. මෙය පෘතුගීසීන් විසින් ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත බල කොටුවකි.

ගාල්ල කොට්ඨාශයේ සංස්කෘතික පසුබිම පිළිබඳ කතා කරන විට පැරණි විහාරස්ථාන ප්‍රධානතැනක් ගනී. ගාල්ල තුවක්කුගල පුරාණ විහාරස්ථානය ආරම්භය පිළිබඳව නිශ්චිතව සාධක නොමැති නමුත් පෘතිගීසි අවධියට පෙර පිහිටුවන්නට ඇතැයි අනුමාන කරයි. මෙම ස්ථානය පෘතුගීසීන්ගේ මුරපොළක් වශයෙන් භාවිතා වී ඇත. මෙම විහාරස්ථානයේ ගල් පර්වතය මත තුවක්කුවක හැඩය ගත් ලාංඡනයක් ඇති නිසා  මේ නමින් හැඳින්වේ.  මෙම ගල් පර්වතයත් රූමස්සල කන්දත් අතර රහස් උමඟක් තිබූ බවට ජනප්‍රවාදයක් පවතී. මිනුවන්ගොඩ ශ්‍රී පරමානන්දරන් මහා විහාරයද සංස්කෘතිකමය වශයෙන් වටිනාකමක් විදහාපායි. මෙම විහාරස්ථානය ක්‍රි.ව.1824 වර්ෂයේදී පමණ ආරම්භ වන්නට ඇතැයිවිශ්වාස කරයි.  අමරපුර සිරිසද්ධම්ම වාස මහා නිකාය‍‍ට අයත් මෙම විහාරස්ථානයේ පිහිටි පැරණි ධර්ම ශාලාව, පැරණ අටපට්ටම් විහාර ගෙය හා පැරණි දාගැබ පුරාවිද්‍යා ස්මාරක වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කොට ඇත.  පැරණි බිතිසිතුවම් හා ලෝකඩ ප්‍රතිමාද මෙම විහාරස්ථානයේ පෞරාණිකත්වයට සාධක වේ.

වැලිවත්ත විජයානන්ද විහාරස්ථානය 1880 දී කර්නල් ස්ටීල් ඕල්කට් තුමා ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසුව පන්සිල් සමාදන්වීම හා ලංකාවේ ප්‍රථම දහම් පාසල පිහිටුවා ඇත්තේද මෛ විහාරස්ථානයේදීය.

බෝගහගොඩැල්ල ශ්‍රී සුදර්ශන පරමානන්ද පුරාණ විහාරය කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජ්‍ය සමයට අයත් විහාරස්ථානයකි.  නුවර යුගයට අයත් බිතුසිතුවම් හා ප්‍රතිමා වලින් යුක්තවේ.  විහාරගෙය 18 රියන් සැතපෙන පිළිමය හා විශ්ණු නාථ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කර ඇත.  විහාරස්ථානයේ පොහොය ගෙය ක්‍රි.ව. 1752 දී නිර්මාණය කරන ලද්දකි.

දඩල්ල වාලුකාරාමය අමරපුර නිකායේ මූලස්ථානය ලෙස සැලකේ. මෙම විහාරය සියම් රටින් උපසම්පදාව ගෙනඒමේ කාර්යය අතින්ද මහත් වටිනාකමක් උසුලයි. ක්‍රි.ව. 1790 දීපමණ ඉදිකරන ලද මෛ විහාරස්ථානය පැරණි දාගැබ, බුරුම සම්ප්‍රදායේ දෙමහල් සංඝාවාසය පහත රට මුල්ම අමරපුර පොහොය සීමා මාලකය ආදී පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත්වූ ස්මාරක වලින්ද සමන්විතය.

කළුවැල්ල ශ්‍රී වර්ධනාරාම පුරාණ විහාරය ක්‍රි.ව.1862 ඉදිකරන ලද දාගැබ ද අවුරුදු 200 කට වඩා පැරණි බෝධි වෘක්ෂයද පැරණි ආවා‍ස ගෙය පුරාවිද්‍යා ස්මාරක ලෙස නම්කර ඇත.

ගාල්ල ප්‍රාදේශීය ලේකම්  කොට්ඨාශය තුල හින්දු කෝවිල් 02 ක් පිහිටා ඇත. එනම් මීනාච්චි සුන්දේශ්වර කෝවිල හා ශ්‍රී කදිරේශන් කෝවිල කළුවැල්ල ග්‍රාම නිලධාරී වසම තුළ පිහිටා ඇත.

සුන්දේශ්වර කෝවිල ඊශ්වර දෙවියන් සඳහා පුද පූජා පවත්වයි.  මීට අමතරව දඩල්ල තිඹිරිගහ කෝවිල කලක් ද්‍රවිඩවන් අතට පත්ව තිබූ කෝවිලක් බව කියවේ.  අද මෙය අම්පිටියක් හා හාස්කම් ඇති දේවස්ථානයකින් යුතු රූස්ස තිඹිරිගෙයක්  මැදි කොට පිහිටි කෝවිල් භූමිය නිසාම තිඹිරිගහ කෝවිල ලෙස හඳුන්වන්නට විය.

මෙම කොට්ඨාශයේ සංස්කෘතික පසුබිම ගැන කථා කිරීමේදී මුස්ලිම් පල්ලි පිළිබඳව අමතකකල නොහැක. මෙහිදී කච්චිවත්ත මුස්ලිම්ය, චීනකොරටුව මුස්ලිම් පල්ලිය‍ ‍ඓතිහාසික පසුබිමක් පවත්නා පල්ලි වේ.

ප්‍රදේශයට සුවිශේෂ අංග වශයෙන් රේන්ද කලාව කැස්බ ලෙලි හා කැටයම් කලාව ප්‍රසිද්ධියක් කලාව උසුලයි. එමෙන්ම පහතරට නැටුම් කලාව (බලි තොවිල්) සම්බන්ධව මෙම කොට්ඨාශය ප්‍රධාන තැනක් ගනී.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම දහම් පාසල

ගාල්ල විජයානන්ද දහම් පාසල

1180 මැයි 19 වෙනි දින සෙන්පති හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් තුමාත් එච්.පී.බ්ලැවැට්ස්කි මැතිනියත් විහාරාධිපතිව වැඩ විසූ අක්මීමණ ධම්මාරාම ස්වාමීන්ද්‍රයන් වෙතින් තිසරණ පන්සිල් සමාදන් වීමෙන් බුද්ධාගම වැළඳගෙන ඇත.

ඉන්පසු 1895 අගෝස්තු 03 වන දින ඕල්කට්තුමාගේ මාර්ගෝපදේශකත්වය යටතේ ඇහැලේපොල ජිනෝරස ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ අනුශාසකත්වය ඇතිව ලංකාවේ ප්‍රථම දහම් පාසල ලෙස විජයානන්ද දහම් පාසල ආරම්භ කරන ලදි. දහම් පාසල ආරම්භ කරන විට සිසුන් 15 දෙනෙකු හා ගුර‍ැ භවතුන් 04 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත විය. මෙතැන් සිට ලංකාව පුරා ඉර‍ැ දින දහම් පාසල් ආරම්භව ඉතා සාර්ථකව පවත්වා ගෙන යනු ලබයි

කඩවත්සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයේ සේවය කල ප්‍රාදේශිය ලේකම්වරුන්